جمعه خواهد بود . پس حديث دوم از دو جهت مخالف با واقع است مگر اين‌كه سه ماه از اين چهار ماه يعنى ماه رمضان و شوال و ذيقعده و ذيحجّه سى پر باشد تا اين‌كه عاشورا در آن سال شنبه شود و روايت حمل شود بر اين‌كه مراد از شنبه عاشوراى آن سال است نه عاشوراى شهادت ، ولى مع ذلك مخالف با واقع است و مخالف با حديث حضرت صادق عليه السّلام ، پس بهترين حملش آن است كه حمل بر اشتباه راوى شود كه جمعه را به شنبه اشتباه كرده و يا اين‌كه گفته شود امام مطابق عرف راوى فرموده ، چون معروف آن بوده كه عاشوراى شهادت شنبه بوده . و اما روايتى كه از معلّى بن خنيس نقل شده از حضرت صادق عليه السّلام كه فرموده : « نوروز آن روزى است كه ظاهر مىشود در وى قائم ما اهل بيت و واليان امر و ظفر مىدهد او را خدا بر دجّال ، پس او را در كناسهء كوفه به دار مىآويزد . » « 1 » در فصل دجّال گفته شد كه اعتبارى به اين حديث نيست نه از حيث سند و نه از حيث متن ، و مخالف است با احاديث ديگر در محل كشتن دجّال ، به‌علاوه عجم را نوروز ثابتى نبوده قبل از اسلام بلكه تبديل و تغيير در وى بسيار شده كه محل شرحش اين‌جا نيست و اين‌كه اكنون ثابت است كه اول حمل است بنابر خواست سلطان الب ارسلان سلجوقى شد و لهذا او را نوروز سلطانى گويند . به‌علاوه نوروز هم روز ظهور باشد و هم روز ظفر يافتن بر دجّال معنى ندارد ، در يك سال دو نوروز نيست ، مگر اين‌كه گفته شود ظهور تنها موافق با نوروز است و ذكر دجّال از باب شرح حال است ، يا بالعكس قتل دجّال در نوروز است و ذكر ظهور از باب مقدمه حال است ، دوم كه معنى ندارد ، اول هم از اتفاقات نادره است . زيراكه اخبار صحيحه دالّ است بر اين‌كه در عاشورا خواهد بود و بسيار به‌ندرت شود كه نوروز عاشورا باشد آن هم جمعه ، و اگر گفته شود مقصود صرف ظهور بدون قيام است پس اگر ظهور در

--> ( 1 ) - بحار 52 / 276 ح 171 .